اقدامات لازم هنگام پارگی رگ خونی چشم

درک خونریزی زیر ملتحمه

پارگی رگ خونی چشم که به لحاظ پزشکی خونریزی زیر ملتحمه (Subconjunctival Hemorrhage) نامیده می‌ شود، وضعیتی است که در آن یک رگ خونی کوچک زیر غشای شفافی که سفیدی چشم (صلبیه) را می‌ پوشاند (ملتحمه) پاره می‌ شود. این خونریزی شبیه به کبودی پوست است، اما در ناحیه چشم رخ می‌ دهد. نتیجه آن یک لکه قرمز یا زرشکی روشن و واضح روی سفیدی چشم است که معمولاً بدون درد و بدون تأثیر بر بینایی است. اگرچه این حالت ممکن است از نظر ظاهری بسیار نگران‌ کننده باشد، زیرا قرمزی بسیار شدید و گسترده به نظر می‌ رسد، اما در اکثریت قریب به اتفاق موارد، یک اتفاق خوش‌ خیم و بی‌ خطر است که نیازی به درمان‌ های تهاجمی ندارد و به مرور زمان توسط سیستم لنفاوی بدن جذب می‌ شود. این جذب معمولاً طی یک تا سه هفته تکمیل می‌ گردد.

توجه بسیار مهم: این راهنما صرفاً برای خونریزی‌ های ساده و خودبه‌ خودی است که ناشی از فشار ناگهانی یا عوامل جزئی هستند. هرگونه خونریزی که همراه با درد شدید، تاری دید، احساس جسم خارجی مداوم، ترشح، یا ناشی از ضربه فیزیکی مستقیم و قوی به چشم یا سر باشد، یک اورژانس پزشکی محسوب شده و نیازمند ارزیابی فوری توسط چشم‌ پزشک یا مراجعه به اورژانس است.

بخش اول: تشخیص و ارزیابی اولیه (چگونه بفهمیم که مورد ما ساده است؟)

اولین قدم پس از مشاهده لکه قرمز، ارزیابی دقیق وضعیت برای رد کردن موارد اورژانسی و تعیین ماهیت خونریزی است. تشخیص صحیح، مسیر درمانی مناسب را مشخص می‌ کند.

۱. علائم معمول و خوش‌ خیم خونریزی زیر ملتحمه:

• این علائم نشان می‌ دهند که احتمالاً شما با یک خونریزی ساده مواجه هستید:
• شدت و محل خونریزی: یک لکه قرمز یا زرشکی بسیار روشن و ثابت روی سفیدی چشم (صلبیه) مشاهده می‌ شود. این لکه ممکن است بخشی از سفیدی چشم یا تمام آن را پوشانده باشد.
• درد: مهم‌ ترین ویژگی، عدم وجود درد است. اگر حس خفیفی وجود دارد، آن حس معمولاً مربوط به کشیدگی ملتحمه یا احساس وجود جسمی (به دلیل تغییر سطح چشم) است و درد ناشی از آسیب ساختاری داخلی نیست.
• بینایی: وضوح دید (حدة البصر) به طور کامل حفظ شده است. بیمار می‌ تواند مانند همیشه اجسام را واضح ببیند.
• حساسیت به نور (فتوفوبیا): معمولاً هیچ حساسیتی به نور وجود ندارد.
• تغییرات ظاهری: برخلاف خونریزی‌ های داخلی‌ تر، این خونریزی به مردمک یا عنبیه نفوذ نمی‌ کند.
•  

۲. علائم خطر (Red Flags) که نیاز به مراجعه فوری به چشم‌ پزشک دارند:

• اگر هر یک از علائم زیر وجود داشته باشد، باید فوراً به پزشک مراجعه کرد زیرا ممکن است نشان‌ دهنده آسیب عمیق‌ تر مانند هیفما (خونریزی در اتاق قدامی چشم) یا پارگی‌ های جدی‌ تر باشد:
• تروما یا ضربه: خونریزی بلافاصله پس از ضربه مستقیم به چشم، برخورد جسم خارجی، یا سقوط و آسیب به سر رخ داده باشد.
• تغییر در بینایی: هرگونه تاری دید، دوبینی (دیپلوپی)، دیدن هاله‌ ها یا جرقه‌ های نور، یا کاهش میدان دید، نشان‌ دهنده آسیب به شبکیه یا ساختارهای عمقی است.
• درد شدید و پیشرونده: دردی که با گذشت زمان بدتر شده و با مسکن‌ های ساده تسکین نمی‌ یابد.
• خونریزی در قسمت‌ های رنگی یا جلویی چشم: مشاهده خون در قسمت رنگی چشم (عنبیه) یا جلوی مردمک (که به آن هیفما گفته می‌ شود) یک اورژانس است.
• علائم همراه: ترشحات چرکی، قرمزی گسترده همراه با پلک زدن مکرر یا درد هنگام پلک زدن، که می‌ تواند نشان‌ دهنده عفونت همزمان باشد.
• تکرار غیرعادی: تکرار مکرر این خونریزی‌ ها بدون هیچ عامل تحریک‌ کننده واضحی، که نیاز به بررسی فشار خون و آزمایش‌ های انعقادی دارد.
•  

بخش دوم: اقدامات درمانی و مراقبتی در منزل (برای موارد ساده)

اگر ارزیابی اولیه نشان داد که خونریزی شما ساده و بدون عارضه است (یعنی درد، تاری دید، و تروما وجود ندارد)، درمان در منزل بر پایه صبر، جلوگیری از تحریک و کمک به جذب طبیعی خون استوار است.

۱. اصل "صبر و تماشا" (Watchful Waiting)

• زمان، بهترین درمانگر برای خونریزی زیر ملتحمه است. این وضعیت اساساً یک کبودی است که در حال ترمیم است.
• دوره جذب: بدن به طور طبیعی با استفاده از سیستم لنفاوی و ماکروفاژها، گلبول‌ های قرمز شکسته شده را پاکسازی می‌ کند. این فرآیند معمولاً بین ۷ تا ۲۱ روز (۱ تا ۳ هفته) طول می‌ کشد.
• تغییر رنگ: در طول این دوره، انتظار می‌ رود رنگ لکه قرمز تغییر کند. ابتدا ممکن است تیره شود، سپس به زردی و قهوه‌ ای روشن متمایل شده و در نهایت ناپدید گردد. این تغییر رنگ یک نشانه مثبت از فرآیند بهبودی است.
•  

۲. ممنوعیت‌ ها و محدودیت‌ های اساسی:

اقداماتی که باید اکیداً از آن‌ ها پرهیز کرد تا از بدتر شدن وضعیت جلوگیری شود:

• مالش چشم (مطلقاً ممنوع): هرگز چشم خود را نمالید یا فشار ندهید. مالیدن می‌ تواند باعث تحریک بیشتر ملتحمه، ایجاد التهاب موضعی، و در مواردی که فشار خون بالا است، پارگی‌ های کوچک‌ تر جدید شود.
•  

استفاده خودسرانه از قطره‌ ها:

• قطره‌ های ضد قرمزی (کاهش‌ دهنده احتقان): این قطره‌ ها رگ‌ ها را منقبض می‌ کنند. اگرچه ممکن است به طور موقت قرمزی را کاهش دهند، اما باعث می‌ شوند ورم زیرین دیرتر جذب شود و اگر خونریزی وسیع باشد، ممکن است جذب را مختل کنند. مصرف طولانی مدت آن‌ها باعث وابستگی می‌ شود.
• قطره‌ های استروئیدی (کورتونی): مصرف این قطره‌ ها بدون تجویز مستقیم چشم‌ پزشک به شدت خطرناک است، زیرا در صورت وجود آسیب پنهان، می‌ توانند روند ترمیم را مختل کرده یا فشار داخل چشم را بالا ببرند.
• اجتناب از افزایش فشار داخل شکمی: برای جلوگیری از اعمال فشار ناگهانی بر عروق چشم در ۴۸ ساعت اول، از فعالیت‌ هایی که باعث افزایش ناگهانی فشار سر می‌ شوند خودداری کنید:
• ورزش‌ های سنگین، دویدن شدید، یا فعالیت‌ های با شدت بالا.
• بلند کردن اجسام بسیار سنگین یا انجام حرکات بدنسازی با مکث نفس.
• پرهیز از زور زدن هنگام اجابت مزاج (در صورت یبوست، استفاده از ملین‌ های نرم‌ کننده مدفوع توصیه می‌ شود).
•  

۳. استفاده از کمپرس سرد یا گرم (با احتیاط):

• در مورد خونریزی زیر ملتحمه، استفاده از کمپرس بیشتر برای کاهش تورم اولیه است:
• کمپرس سرد (۴۸ ساعت اول): در ساعات اولیه پس از وقوع خونریزی، استفاده از یک پارچه نرم و تمیز که در آب سرد خیس شده و آب اضافی آن گرفته شده باشد (یا یک بسته ژل سرد در پارچه)، می‌ تواند به انقباض عروق کمک کرده و از گسترش اولیه ناحیه خونریزی جلوگیری کند. مدت زمان اعمال کمپرس نباید بیش از ۲ تا ۳ دقیقه در هر نوبت باشد و باید با فواصل منظم انجام شود.
• کمپرس گرم (پس از ۴۸ ساعت): پس از گذشت دو روز، استفاده از کمپرس گرم (نه داغ) می‌ تواند به افزایش جریان خون در ناحیه و تسریع جذب لخته خون کمک کند.

۴. مدیریت عوامل زمینه‌ ای و محرک‌ ها

• از آنجایی که بسیاری از این خونریزی‌ ها ناشی از فشارهای لحظه‌ ای هستند، مدیریت محرک‌ ها ضروری است:
• کنترل سرفه و عطسه: اگر خونریزی ناشی از حمله سرفه یا عطسه شدید (مثلاً به دلیل سرماخوردگی یا آلرژی) بوده، باید به درمان عامل اصلی پرداخت. مصرف آنتی‌ هیستامین‌ ها یا داروهای ضد احتقان (تحت نظر داروساز یا پزشک) می‌ تواند دفعات سرفه‌ های غیرضروری را کاهش دهد.
• پایش فشار خون: فشار خون بالا (Hypertension) یکی از علل اصلی پارگی‌ های عروقی در سراسر بدن، از جمله چشم است. اگر سابقه فشار خون دارید، به طور جدی مصرف منظم و صحیح داروهای تجویزشده توسط پزشک داخلی یا قلب را پیگیری کنید و فشار خود را در منزل اندازه‌ گیری نمایید. هرگونه افزایش غیرمعمول فشار خون باید گزارش شود.
•  

بخش سوم: ملاحظات ویژه در مورد داروهای ضد انعقاد و رقیق کننده خون

بسیاری از افراد به دلایل قلبی عروقی (مانند فیبریلاسیون دهلیزی، استنت‌ گذاری، یا سابقه سکته) داروهایی مصرف می‌ کنند که بر انعقاد خون تأثیر می‌ گذارند (مانند آسپرین، کلوپیدوگرل، وارفارین یا داروهای جدیدتر مانند آپیکسابان و ریواروکسابان).

۱. هشدار در مورد قطع دارو:

• هرگز و به هیچ عنوان نباید مصرف داروهای ضد انعقاد را بدون مشورت مستقیم با پزشک معالج خود (پزشک قلب یا داخلی) قطع کنید.
• ریسک بالاتر: قطع خودسرانه این داروها می‌ تواند ریسک تشکیل لخته‌ های خطرناک (مانند سکته مغزی یا قلبی) را به شدت افزایش دهد که عواقب آن بسیار جدی‌ تر از خونریزی زیر ملتحمه است.

۲. رویکرد پزشکی:

در اکثر موارد خونریزی زیر ملتحمه در افرادی که داروهای رقیق کننده مصرف می‌ کنند، چشم‌ پزشک به بیمار توصیه می‌ کند که مصرف دارو را ادامه دهد، زیرا این خونریزی خود محدود شونده است. پزشک ممکن است صرفاً وضعیت را با دقت بیشتری تحت نظر بگیرد و توصیه‌ هایی برای جلوگیری از ضربه فراهم کند.

بخش چهارم: عوارض، بهبودی و زمان‌ بندی

درک مراحل بهبودی به کاهش اضطراب کمک می‌ کند.

۱. فرآیند جذب و تغییر رنگ:

همانطور که در بخش دوم ذکر شد، پس از جذب خون، تغییر رنگ طبیعی است. این رنگ‌ ها از طیف قرمز تیره به سمت قهوه‌ ای، زرد و در نهایت ناپدید شدن حرکت می‌ کنند. این فرایند به دلیل تجزیه هموگلوبین و تبدیل آن به بیلی‌ وردین و سپس بیلی‌ روبین است (مشابه کبودی پوست).

۲. احساسات آزاردهنده:

• احساس وجود جسم خارجی: تا زمانی که خون به طور کامل جذب نشده است، ممکن است ملتحمه کمی متورم به نظر برسد یا فرد احساس کند که جسمی در چشم قرار دارد. این حس اغلب پس از چند روز کاهش می‌ یابد.
• تسکین خشکی و خارش: اگر این احساس آزاردهنده است، استفاده از قطره‌ های اشک مصنوعی روان‌ کننده (Lubricating Artificial Tears) که فاقد مواد شیمیایی فعال یا منقبض‌ کننده رگ هستند، می‌ تواند به مرطوب نگه داشتن سطح چشم و کاهش احساس ناراحتی کمک کند.
•  

۳. عفونت و التهاب:

• خونریزی زیر ملتحمه یک وضعیت استریل است؛ یعنی به خودی خود عفونی نیست و نیازی به آنتی‌ بیوتیک ندارد.
• علائم عفونت: در صورتی که علائمی مانند ترشح غلیظ، زرد یا سبز رنگ، قرمزی که کل چشم را فرا گرفته (به جای یک لکه مشخص)، درد شدید هنگام پلک زدن، یا تب همراه با خونریزی مشاهده شود، باید فوراً پزشک مراجعه کرد، زیرا ممکن است عفونت ثانویه یا بیماری دیگری در کار باشد.

۴. پیشگیری از عود:

• بهترین راهکار برای جلوگیری از تکرار خونریزی، کنترل عوامل محرک است:
• مدیریت دقیق فشار خون.
• استفاده صحیح از لنزهای تماسی (در صورت استفاده، هنگام خونریزی از لنز استفاده نکنید تا از وارد آمدن فشار یا آلودگی جلوگیری شود).
• استفاده از تکنیک‌ های مناسب برای جلوگیری از زور زدن در فعالیت‌ های روزمره.

خلاصه کلام نهایی

در مواجهه با پارگی رگ خونی چشم که کاملاً بدون درد و بدون اختلال بینایی رخ داده است، آرامش خود را حفظ کنید. وضعیت را بررسی نمایید و اگر علائم خطر وجود نداشت، به چشم خود زمان بدهید تا روند طبیعی جذب را طی کند. در صورت مصرف داروهای رقیق کننده، قبل از هرگونه تغییر در برنامه دارویی، با پزشک متخصص خود مشورت نمایید.